કબરમાંથી મળી આવી 2,200 વર્ષ જૂની બીયરની બોટલ, જાણો વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન બીયરનો ઇતિહાસ

ચીનમાં એક પ્રાચીન કબરમાંથી 2,200 વર્ષથી પણ વધુ જૂની બીયરની બોટલ મળી આવી છે. પુરાતત્ત્વવિદોના જણાવ્યા અનુસાર, આ વિશ્વમાં પોતાની મૂળ સ્થિતિમાં મળેલી સૌથી જૂની બીયરની બોટલોમાંની એક છે. આ શોધથી પ્રાચીન ચીનમાં બીયર બનાવવાની અને તેના સેવનની પરંપરા અંગે મહત્વપૂર્ણ માહિતી મળી છે.

ચીનમાં 9,000 વર્ષથી પણ વધુ સમય પહેલાં કેફી (આલ્કોહોલિક) પીણાં બનાવવામાં આવતા હોવાના પુરાવા મળી ચૂક્યા છે. તે સમયે ચોખા, કંદ, ફળો અને વિવિધ વનસ્પતિના ભાગોને આથો આપીને પીણાં તૈયાર કરવામાં આવતા હતા. 2026માં ચીનના નિંગ્ઝિયા વિસ્તારમાં આવેલા શાન્જિયાબો કબ્રસ્તાનની 2,200 વર્ષથી વધુ જૂની એક કબરમાંથી આ પ્રાચીન બીયરની બોટલ મળી હતી.

પુરાતત્ત્વવિદોને કબરમાં કાંસાની એક સીલબંધ બોટલ મળી હતી, જેમાં 3.7 લિટરથી વધુ બીયર હોવાનું અનુમાન છે. આ બીયર બાજરી અને સંભવતઃ ઘઉં અથવા જવમાંથી બનાવવામાં આવી હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે મૃતકને પરલોકમાં ઉપયોગ માટે આ બીયર ભેટ તરીકે કબરમાં મૂકવામાં આવી હશે. પ્રાચીન ચીનમાં કેટલીક વ્યક્તિઓને તેમની સાથે બીયર સહિતની વસ્તુઓ દફનાવી દેવાની પરંપરા પણ હતી.

સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીની પુરાતત્ત્વવિદ લી લિયુના સંશોધન મુજબ, પ્રાચીન ચીનમાં દારૂ અને બીયર બનાવવાની વિવિધ પદ્ધતિઓ પ્રચલિત હતી. તેમની ટીમે 2024માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં શાન્શી પ્રાંતમાં આવેલા આશરે 2,300 વર્ષ જૂના કિન વંશના એક મકબરામાંથી મળેલી પ્રાચીન બીયરનું પણ વિશ્લેષણ કર્યું હતું. તે બીયર ઘઉં અથવા જવ ઉપરાંત બાજરી, કઠોળ અને એક પ્રકારના ઘાસના બીજમાંથી બનાવવામાં આવી હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.

બીયર બનાવવામાં ‘ક્વૂ’નો ઉપયોગ

સંશોધન પરથી જાણવા મળ્યું છે કે તે સમયની આથવાની પ્રક્રિયા અનાજ, ફૂગ, ખમીર અને અન્ય સૂક્ષ્મજીવો ધરાવતા સ્ટાર્ટર કલ્ચરથી શરૂ કરવામાં આવી હશે. ચીનમાં આ સ્ટાર્ટર કલ્ચરને ‘ક્વૂ’ કહેવામાં આવે છે.

જોકે 2026માં નિંગ્ઝિયામાં મળેલી બીયરમાં ‘ક્વૂ’ના ઉપયોગના સ્પષ્ટ પુરાવા મળ્યા નથી. તેમ છતાં, પુરાતત્ત્વવિદો માટે આ શોધ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. કારણ કે તે ઉત્તર ચીનમાં પ્રાચીન સમયથી ચાલી આવતી બીયર બનાવવાની પરંપરાના પુરાવાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

નિંગ્ઝિયા અને શાન શી પ્રાંતની કબરોમાંથી મળેલી આ બીયર એટલા માટે પણ ખાસ છે કે તે પ્રવાહી સ્વરૂપમાં જળવાઈ રહી હતી. જોકે તે વિશ્વની સૌથી જૂની બીયર નથી. ચીનની કેટલીક પ્રાચીન કબરોમાંથી આશરે 3,000 વર્ષ જૂના અનાજ આધારિત પ્રવાહી પીણાંના પુરાવા પણ મળ્યા છે. પરંતુ કાંસાની બોટલમાં સીલબંધ અને મૂળ સ્વરૂપમાં મળેલી આ બીયર એક અનોખી શોધ છે.

ચીનમાં 9,000 વર્ષ જૂની બીયરના પુરાવા

ચીનના હેનાન પ્રાંતમાં પુરાતત્ત્વવિદોને  નવ પાષાણ યુગના માટીના વાસણોના અવશેષોમાં પણ બીયરના જૈવિક પુરાવા મળ્યા હતા. આ બીયર આશરે 9,000 વર્ષ જૂની હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમાં મુખ્ય અનાજ તરીકે ચોખાનો ઉપયોગ થતો હતો અને તેમાં મધ તથા ફળો પણ ઉમેરવામાં આવતા હતા. સંશોધકોનું માનવું છે કે આ પ્રાચીન પદ્ધતિ પાછળથી વિકસેલી ચીનની આથા આધારિત અનાજની પીણાં બનાવવાની પરંપરાની શરૂઆત હતી.

વિશ્વમાં બીયરનો સૌથી જૂનો પુરાવો ક્યાંથી મળ્યો?

વિશ્વમાં બીયર બનાવવાના સૌથી જૂના પુરાવા ઉત્તર ઇઝરાયેલની રાકેફેટ ગુફામાંથી મળ્યા છે. અહીં આશરે 12,000થી 14,000 વર્ષ પહેલાં નટુફિયન સંસ્કૃતિના લોકો રહેતા હતા. ગુફામાંથી મળેલા પથ્થરના વાસણોના અવશેષોના વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું કે નટુફિયન લોકો ઘઉં અથવા જવમાંથી બીયર બનાવતા હતા. તેનો ઉપયોગ સંભવતઃ ધાર્મિક સમારંભો અને સામૂહિક ભોજન દરમિયાન થતો હતો.

આ નવી શોધ દર્શાવે છે કે બીયર માત્ર આધુનિક સમયનું લોકપ્રિય પીણું નથી, પરંતુ માનવ સંસ્કૃતિના પ્રારંભિક તબક્કાથી જ તેનો સામાજિક અને ધાર્મિક જીવન સાથે ઊંડો સંબંધ રહ્યો છે.