આંખોથી હાર્ટ ડિસીઝની સ્થિતી ખબર પડી જશે

લક્ષણો દેખાય તો અવગણશો નહીં, ડોક્ટર પાસેથી જાણો હૃદયને સ્વસ્થ રાખવાની ટિપ્સ

હૃદયની ધમનીઓમાં થતા ફેરફારોની અસર આંખોની રક્તવાહિનીઓ પર પણ પડે છે.

કયા સંકેતો ખતરાની ઘંટી હોઈ શકે છે?

• કયા લોકોને વધુ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે?
• નિષ્ણાત-
• ડો. સર્વેશ પ્રજાપતિ, કન્સલ્ટન્ટ, કાર્ડિયોલોજી, નારાયણા હોસ્પિટલ, ગુરુગ્રામ
• ડૉ. દિગ્વિજય સિંહ, કન્સલ્ટન્ટ, ઑપ્થેલ્મોલોજી, ધર્મશીલા નારાયણા સુપરસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ, દિલ્હી
• પ્રશ્ન- આંખોનું હાર્ટ સાથે શું કનેક્શન છે?
• જવાબ- આંખો અને હૃદયનું કનેક્શન રક્તવાહિનીઓ દ્વારા થાય છે. તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ-
• બંને જ ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો માટે રક્ત પુરવઠા પર નિર્ભર કરે છે.
• આંખોની રેટિનામાં ખૂબ જ બારીક રક્તવાહિનીઓ હોય છે. તેમને સીધા જોઈ શકાય છે.
• તેથી રૂટિન આંખની તપાસ દરમિયાન હૃદય સંબંધિત ઘણી સમસ્યાઓ પકડમાં આવી જાય છે. જેમ કે-
• હાઈ બ્લડ પ્રેશર
• હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ અથવા ધમનીઓમાં પ્લાક જમા થવો.
• બ્લડ વેસલ્સનું સંકોચાવું અથવા નુકસાન થવું.
• પ્રશ્ન- આંખોની સ્થિતિ પરથી હૃદય રોગનો ખ્યાલ કેવી રીતે આવે છે?
• જવાબ- આંખો શરીરનો એકમાત્ર એવો ભાગ છે, જ્યાં ડોકટરો સર્જરી વિના બ્લડ વેસલ્સ અને નસોને સીધી જોઈ શકે છે. તેથી જ આંખની તપાસને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
• કેટલાક કિસ્સાઓમાં આંખોમાં સ્ટ્રોક અથવા રક્ત પ્રવાહ સંબંધિત હળવા નિશાન દેખાઈ શકે છે.
• જે લોકોને હૃદય રોગ હોય છે, તેમમાં આ ફેરફારો વધુ સ્પષ્ટ અને વધુ સંખ્યામાં દેખાય છે.
• હૃદયની ધમનીઓમાં થતા ફેરફારોની અસર આંખોની રક્તવાહિનીઓ પર પણ પડે છે.
• તેથી ઘણી વાર આંખોની તપાસથી આ સંકેત મળે છે કે હૃદય રોગનું જોખમ વધી રહ્યું છે.
• પ્રશ્ન- હૃદયની સમસ્યા હોય ત્યારે આંખોમાં કયા સંકેતો દેખાય છે?
• જવાબ- હૃદયની ધમનીઓમાં થતા ફેરફારોની અસર આંખોની રક્તવાહિનીઓ પર પણ દેખાય છે. ગ્રાફિકમાં બધા સંકેતો જુઓ-
• પ્રશ્ન- આંખોની કઈ તપાસથી હૃદય સંબંધિત સંકેતો મળી શકે છે?
• જવાબ- આંખોની કેટલીક વિશેષ તપાસમાં રેટિના અને તેની રક્તવાહિનીઓને વિગતવાર જોવામાં આવે છે. તેમાં મુખ્ય છે-
• ફંડસ એક્ઝામિનેશન
• ડાયલેટેડ રેટિના એક્ઝામિનેશન
• ફંડસ ફોટોગ્રાફી
• ઓપ્ટિકલ કોહેરન્સ ટોમોગ્રાફી
• જરૂર પડ્યે OCT એન્જીયોગ્રાફી
• પ્રશ્ન- રૂટિન આઇ ચેકઅપથી હાર્ટ ડેમેજના જોખમને કેવી રીતે ઓછું કરી શકાય છે?
• જવાબ- રૂટિન આઇ ચેકઅપ હાર્ટ હેલ્થનું શરૂઆતી એલાર્મ હોઈ શકે છે. આંખોના રેટિનામાં રહેલી બ્લડ વેસલ્સને જોઈને ડોક્ટર શરીરની વાસ્ક્યુલર હેલ્થનો અંદાજ લગાવી શકે છે. રેટિનામાં આ સંકેતો દેખાઈ શકે છે-
• રક્તવાહિનીઓમાં સંકોચન
• સોજો
• રક્તસ્ત્રાવ અથવા અસામાન્ય ફેરફારો
• આ હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ અથવા હૃદય રોગના પ્રારંભિક સંકેતો હોઈ શકે છે. આ પ્રારંભિક ઓળખ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. આનાથી સમયસર-
• જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરી શકાય છે.
• જરૂરી સારવાર શરૂ કરી શકાય છે.
• હૃદયને નુકસાન થવાનું જોખમ અટકાવી શકાય છે.
• પ્રશ્ન- કઈ ઉંમર પછી નિયમિત આંખની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે?
• જવાબ- સામાન્ય રીતે 40 વર્ષની ઉંમર પછી દરેક વ્યક્તિએ વર્ષમાં ઓછામાં ઓછો એકવાર આંખોની તપાસ કરાવવી જોઈએ કારણ કે–
• આ ઉંમર પછી પ્રેસ્બાયોપિયા એટલે કે નજીકની દ્રષ્ટિ નબળી પડવાની શરૂઆત થાય છે.
• ગ્લુકોમા, મોતિયા અને રેટિના સંબંધિત રોગોનું જોખમ પણ વધવા લાગે છે.

શું આપણી આંખો જોઈને હૃદય રોગનો ખ્યાલ આવી શકે છે? સાંભળવામાં ભલે વિચિત્ર લાગે, પરંતુ ઘણા કિસ્સાઓમાં આવું શક્ય છે. રેટિનામાં હાજર ઝીણી રક્તવાહિનીઓ શરીરની સમગ્ર વેસ્ક્યુલર સિસ્ટમની સ્થિતિ દર્શાવે છે. તેનાથી હૃદયની સ્થિતિનો પણ ખ્યાલ આવી શકે છે.

‘નેશનલ લાઇબ્રેરી ઓફ મેડિસિન’માં પ્રકાશિત એક સંશોધન મુજબ, રૂટિન આંખ તપાસ દરમિયાન રેટિનામાં દેખાતા ફેરફારો હાઈ બીપી અને કાર્ડિયો વેસ્ક્યુલર રોગના પ્રારંભિક સંકેતો હોઈ શકે છે.

તેથી આજે ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’માં સમજીશું કે આંખો હૃદયના સ્વાસ્થ્ય વિશે શું જણાવે છે. સાથે જ જાણીશું કે-

• કયા લોકોને વધુ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે?
• કયા સંકેતો ખતરાની ઘંટી હોઈ શકે છે?
• નિષ્ણાત-
• ડો. સર્વેશ પ્રજાપતિ, કન્સલ્ટન્ટ, કાર્ડિયોલોજી, નારાયણા હોસ્પિટલ, ગુરુગ્રામ
• ડૉ. દિગ્વિજય સિંહ, કન્સલ્ટન્ટ, ઑપ્થેલ્મોલોજી, ધર્મશીલા નારાયણા સુપરસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ, દિલ્હી
• પ્રશ્ન- આંખોનું હાર્ટ સાથે શું કનેક્શન છે?
• જવાબ- આંખો અને હૃદયનું કનેક્શન રક્તવાહિનીઓ દ્વારા થાય છે. તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ-
• બંને જ ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો માટે રક્ત પુરવઠા પર નિર્ભર કરે છે.
• આંખોની રેટિનામાં ખૂબ જ બારીક રક્તવાહિનીઓ હોય છે. તેમને સીધા જોઈ શકાય છે.
• તેથી રૂટિન આંખની તપાસ દરમિયાન હૃદય સંબંધિત ઘણી સમસ્યાઓ પકડમાં આવી જાય છે. જેમ કે-
• હાઈ બ્લડ પ્રેશર
• હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ અથવા ધમનીઓમાં પ્લાક જમા થવો.
• બ્લડ વેસલ્સનું સંકોચાવું અથવા નુકસાન થવું.
• પ્રશ્ન- આંખોની સ્થિતિ પરથી હૃદય રોગનો ખ્યાલ કેવી રીતે આવે છે?
• જવાબ- આંખો શરીરનો એકમાત્ર એવો ભાગ છે, જ્યાં ડોકટરો સર્જરી વિના બ્લડ વેસલ્સ અને નસોને સીધી જોઈ શકે છે. તેથી જ આંખની તપાસને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
• કેટલાક કિસ્સાઓમાં આંખોમાં સ્ટ્રોક અથવા રક્ત પ્રવાહ સંબંધિત હળવા નિશાન દેખાઈ શકે છે.
• જે લોકોને હૃદય રોગ હોય છે, તેમમાં આ ફેરફારો વધુ સ્પષ્ટ અને વધુ સંખ્યામાં દેખાય છે.
• હૃદયની ધમનીઓમાં થતા ફેરફારોની અસર આંખોની રક્તવાહિનીઓ પર પણ પડે છે.
• તેથી ઘણી વાર આંખોની તપાસથી આ સંકેત મળે છે કે હૃદય રોગનું જોખમ વધી રહ્યું છે.
• પ્રશ્ન- હૃદયની સમસ્યા હોય ત્યારે આંખોમાં કયા સંકેતો દેખાય છે?
• જવાબ- હૃદયની ધમનીઓમાં થતા ફેરફારોની અસર આંખોની રક્તવાહિનીઓ પર પણ દેખાય છે. ગ્રાફિકમાં બધા સંકેતો જુઓ-
• પ્રશ્ન- આંખોની કઈ તપાસથી હૃદય સંબંધિત સંકેતો મળી શકે છે?
• જવાબ- આંખોની કેટલીક વિશેષ તપાસમાં રેટિના અને તેની રક્તવાહિનીઓને વિગતવાર જોવામાં આવે છે. તેમાં મુખ્ય છે-
• ફંડસ એક્ઝામિનેશન
• ડાયલેટેડ રેટિના એક્ઝામિનેશન