શ્રાવણ માસના ઉપવાસ માટેના શ્રેષ્ઠ ખોરાક,આરોગ્યનું ધ્યાન રાખવું અત્યંત જરુરી છે

સાવન, જેને શ્રાવણ માસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, હિન્દુ ધર્મમાં સૌથી પવિત્ર મહિનાઓમાંનો એક છે. ભગવાન શિવને સમર્પિત આ મહિનામાં પ્રાર્થના, ઉપવાસ, મંદિરમાં દર્શન અને આધ્યાત્મિક ચિંતનનું વિશેષ મહત્વ છે. સમગ્ર ભારતમાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ સાવન દરમિયાન, ખાસ કરીને સોમવારે ‘સાવન સોમવાર’ના ઉપવાસ રાખે છે.

પરંતુ સાવન માત્ર પૂજા-અર્ચનાનો મહિનો નથી. આ સમયગાળામાં ખોરાક પ્રત્યે પણ ખાસ સાવચેતી રાખવામાં આવે છે.

આ મહિનામાં લોકો જે ખોરાક લે છે તેની પાછળ પરંપરાનું મહત્વ તો છે જ, સાથે બદલાતી ઋતુનો પણ તેમાં સમાવેશ થાય છે. સાવન ચોમાસાની ઋતુમાં આવે છે. તેથી અનેક પરિવારો આ દરમિયાન હળવો, તાજો અને સરળતાથી પચી શકે તેવો ખોરાક લેવાનું પસંદ કરે છે.

તો સાવન દરમિયાન શું ખાવું જોઈએ અને કયા ખોરાકને સામાન્ય રીતે ટાળવામાં આવે છે?

સાવનમાં ખોરાકનું આટલું મહત્વ કેમ?

સાવન દરમિયાન ખોરાકને ભક્તિનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે. ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ સાત્ત્વિક આહારનું પાલન કરે છે, જેમાં સાદો, તાજો અને શાકાહારી ખોરાક સામેલ હોય છે. માન્યતા છે કે આ પ્રકારનો આહાર શરીર અને મનને શાંત રાખવામાં મદદ કરે છે અને પ્રાર્થના તથા આધ્યાત્મિક સાધના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું સરળ બનાવે છે.

ચોમાસા દરમિયાન હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધે છે, જેના કારણે ખોરાક ઝડપથી બગડવાની શક્યતા રહે છે. આ કારણસર પણ આ ઋતુમાં તાજો અને હમણાં જ તૈયાર કરેલો ખોરાક લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

તાજાં ફળ

સાવન દરમિયાન ખાવા માટે ફળો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પોમાંથી એક છે. તે હળવાં, તાજગીભર્યાં અને પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર હોય છે. કેળાં, સફરજન, પપૈયું, દાડમ, દ્રાક્ષ, તરબૂચ, શક્કરટેટી અને નાશપતી જેવા ફળો લઈ શકાય છે.

દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનો

સાવનમાં દૂધનું વિશેષ મહત્વ છે, કારણ કે તેનો ઉપયોગ ભગવાન શિવને અભિષેક માટે પણ કરવામાં આવે છે. ઘણા લોકો આ દરમિયાન દૂધ, દહીં, છાશ, પનીર અને લસ્સી જેવા ડેરી ઉત્પાદનોનો સમાવેશ કરે છે. આ ખાદ્યપદાર્થો પેટ ભરેલું રાખવાની સાથે પ્રોટીન અને કેલ્શિયમ પણ પૂરા પાડે છે.

ડ્રાયફ્રૂટ્સ અને સૂકા મેવા

ઉપવાસ દરમિયાન ઝડપથી ઊર્જા મેળવવા માટે ડ્રાયફ્રૂટ્સ સારો વિકલ્પ છે. બદામ, અખરોટ, કાજુ, કિસમિસ, પિસ્તા અને ખજૂરનું સેવન કરી શકાય છે.

વ્રત માટેના લોટ

સામાન્ય ઘઉંના લોટની જગ્યાએ ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ વ્રત દરમિયાન કૂટુનો લોટ અથવા શિંગોડાનો લોટ વાપરે છે. તેમાંથી પૂરી, રોટલી, ચીલો અને પકોડા જેવી વાનગીઓ બનાવી શકાય છે.

સામકના ચોખા

‘બાર્નયાર્ડ મિલેટ’ તરીકે ઓળખાતા સામકના ચોખા વ્રત દરમિયાન લોકપ્રિય છે. તેને સામાન્ય ચોખાની જેમ રાંધી શકાય છે અથવા તેની ખીચડી પણ બનાવી શકાય છે.

બટાકા અને શક્કરિયા

સાદા, પેટ ભરનારા અને સરળતાથી બનાવી શકાય તેવા બટાકા અને શક્કરિયા સાવન દરમિયાન સૌથી વધુ ખવાતા શાકભાજીમાં સામેલ છે.

મખાણા

શેકેલા મખાણા વ્રત દરમિયાન લોકપ્રિય નાસ્તો છે. તે હળવા, કરકરા હોય છે અને લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે.

સિંધાલૂણ

વ્રત દરમિયાન ઘણા લોકો સામાન્ય મીઠાની જગ્યાએ સેંધા નમક એટલે કે સિંધાલૂણનો ઉપયોગ કરે છે.